زيارت در فرهنگ اسلامی

زيارت در فرهنگ اسلامی
 15 مهر 1395  |  1384 بازدید

زيارت در فرهنگ اسلامی

زيارت ديداركردن با قصد را گويند كه در ريشه اين واژه مفهوم ميل و گرايش نهفته است؛ گويى زيارت كننده از ديگران روى گردانده و به سوى زيارت شونده تمايل و قصد كرده ...

مفهوم زیارت

زيارت دیدار کردن با قصد را گويند كه در ريشه اين واژه مفهوم ميل و گرايش نهفته است؛ گويى زيارت كننده از ديگران روى گردانده و به‌سوی زيارت شونده تمايل و قصد كرده است و نيز در معناى زيارت، قصد اكرام زيارت شونده و انس گرفتن با او نيز نهفته است.(1(

یکی از راه‌های بزرگداشت مفاخر و صاحبان کمال، زیارت آنان است که در حقیقت موجب بقا و استمرار حیات علمی، هنری و معنوی آنان می‌گردد. افزون بر این‌که عامل پیوند نسل حاضر و نسل‌های آینده با نسل‌های گذشته و وسیله ارتباط روحی با آنان و کمالاتشان است.(2(

 

زیارت در دین اسلام

در دین اسلام به‌صورت خاصی از این واقعیت بشری بهره‌برداری شده است و برای دیدار و زیارت قبور پیشوایان و فداکاران بزرگ آداب و زیاراتی رسیده است که رعایت آن آداب و خواندن آن زیارت‌ها و توجه به مضامین آن‌ها و تأمل در آن‌ها می‌تواند به صورتی شگفت‌انگیز، شخصیت ساز و حماسه گستر باشد و این موضوع - چنان‌که معلوم است - اختصاص به شیعه ندارد. علمای بزرگ اهل سنت نیز درباره‌ی زیارت پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و آداب آن، ده‌ها کتاب و رساله نوشته‌اند همچنین فلاسفه نیز به این واقعیت توجه کرده‌اند ازجمله ابن‌سینا شرحی مفصل نوشته است در جواب شیخ ابوسعید ابوالخیر، درباره‌ی اهمیت و فایده‌ی زیارت قبور صالحان و مردم بزرگ و کامل.

 

زیارت در مذهب شیعه

در مذهب شیعه، مکتب زیارت، یکی از آموزنده‌ترین و سازنده‌ترین مکاتب بوده است زیرا بزرگان شیعه نوعاً شهید شده‌اند و در زیارت‌های آنان دو مضمون همواره ذکرشده است که خواندن و توجه به آن دو مضمون در حال زیارت و صفای دل و کنار تربت شهید، تأثیری غیرقابل‌انکار دارد.

آن دو مضمون، یکی مربوط به این جهت است که این شهیدان، در راه خدا از همه‌چیز خود و جان و خون خویش گذشتند و پیوستن به ابدیت را در جوار رحمت حق، بر چند صباح دیگر عمر ترجیح دادند و در راه ابدیت مطلق و پیوند زدن هستی روح خود با آن بیکرانی‌ها تأمل و تردید روا نداشتند و ازاین‌جهت به والاترین مفهوم بلوغ انسان، در عرصه‌ی رابطه‌ی «انسان - خدا» و «انسان - ابدیت» دست یافتند.

مضمون دوم مربوط است به این جهت که این شهیدان در راه اقامه‌ی عدل و ایستادگی در برابر جباران و ستمگران و امربه‌معروف و نهی از منکر خون خود را دادند و جان خود را باختند و ازاین‌جهت به والاترین مفهوم بلوغ انسان، در عرصه‌ی رابطه‌ی «انسان - جامعه» دست یافتند.(3(

 

انواع زیارت

زیارت اهل قبور

زيارت برادر دينی

زيارت پيغمبر اسلام صلی‌الله علیه و آله

زیارت جامعه کبیره: متن معروفی مشتمل بر اوصاف و نعوت معصومين که در اوساط شيعه شهرتی بسزا دارد.

زيارت حاج: رفتن به ديدار کسی که از حج بازگشته باشد.

زيارت قبور معصومين

زیارت وارث: از زيارت معروفه حضرت ابی عبدالله الحسين علیه السلام.

زيارت بيت: حج خانه خدا را زيارت بيت گويند.

 

زیارت در قرآن

خداوند در قرآن به پیامبر فرمان می‌دهد كه هیچ‌گاه بر جنازه‌ منافق نماز نگذار و بر جنازه آن‌ها به دعا نايست كه آن‌ها به خدا و رسولش كافر شدند و در حال فسق و بدكارى مردند. آنجا كه می‌فرماید: «وَلاتُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَلاتَقُمْ عَلى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ».(4(

از اين آيه جواز زیارت قبور به‌روشنی فهميده می‌شود چنانچه ايستادن بالاى قبر مؤمن و دعاكردن براى او مشروعيت دارد چون آن را در رديف نماز ميت می‌آورد و اين كار را فقط درباره منافقان ممنوع می‌کند.(5(

 

زیارت در روایات

زیارت ازجمله موضوعاتی است که در روایات اسلامی مورد تأكید و تأیید قرارگرفته است دراین‌باره روایات فراوانی از منابع شیعه در مورد زیارت واردشده است که بر اهمیت و ارزش آن سفارش کرده‌اند كه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

1- شيخ مفيد نقل می‌کند: رسول خدا صلی‌الله علیه و آله در حيات خود، دستور داد كه مسلمين به زيارت قبر حمزه علیه‌السلام بروند و خود آن حضرت پيوسته كنار قبر حمزه و ساير شهدا می‌آمد و پس از رحلت آن حضرت، حضرت فاطمه سلام‌الله علیها كنار قبر حمزه علیه‌السلام رفت‌وآمد می‌کرد و مسلمين نيز پيوسته كنار قبر حمزه می‌آمدند و شهدا را ياد می‌کردند.(6(

2- از حضرت محمد صلی‌الله علیه و آله روایت‌شده: «من زار قبرى بعد موتى كان كمن هاجر الى فى حياتى فان لم تستطيعوا فابعثوا الى بالسلام فانه يبلغنى: هر كه قبر مرا بعد از مردنم زيارت كند مانند كسى است كه به‌جانب من در زندگی‌ام هجرت كرده باشد، پس اگر نمی‌توانید به زيارت من بیایید به‌طرف من سلام بفرستيد به من می‌رسد».(7(

3- از امام رضا علیه‌السلام روایت‌شده كه فرمود: «من زارنى على بعد دارى و مزارى اتيته يوم القيمة فى ثلاث مواطن حتى اخلصه من اهوالها اذا تطاير الكتب يمينا و شمالا و عندالصراط و عندالميزان: هر كه مرا با دورى خانه و مزار من زيارت كند روز قيامت در سه موضع نزد او بيايم و او را از هول و هراس نجات دهم در وقت دادن نامه ها به راست و چپ و هنگام صراط و هنگام ميزان».(8(

4- از حضرت محمد صلی‌الله علیه و آله نقل‌شده است كه فرمود: هر كس قبر مرا زيارت كند من نيز او را حتماً شفاعت خواهم كرد.(9(

5- رسول خدا صلی‌الله عليه و آله و سلم فرمودند: «من زارنی فی حیاتی و بعد موتی كان فی جواری یوم القیامه: كسی كه مرا در حیات و بعد از مرگم زیارت كند در روز قیامت در جوار و همسایگی من خواهد بود».(10(

 

پانویس

 

1.       فرهنگ قرآن، جلد15، صفحه439.

2.       ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعه کبیره)، ج1، ص17 و 21.

3.       حماسه غدیر صفحه 303-304.

4.       سوره توبه، آیه 84.

5.       تفسیر كوثر، ج4، ص549.

6.       سيرت پيامبر اعظم و مهربان، ص219.

7.       أطيب البيان في تفسير القرآن، ج1، ص201.

8.       أطيب البيان في تفسير القرآن، ج1، ص198.

9.       بيان در مسائل قرآن، ص683.

10.   وسائل الشیعه، ج14، أَبوَابُ المَزَارِ وَ مَا يُنَاسِبُهُ، باب 3 روایت 19335.

  افزودن نظر