ابوسعید ابوالخیر صوفی شاعر

ابوسعید ابوالخیر صوفی شاعر
 13 خرداد 1395  |  755 بازدید

ابوسعید ابوالخیر صوفی شاعر

ابوسعید ابوالخیر در میان عارفان مقامی بسیار ممتاز و استثنایی دارد و نام او با عرفان و شعر آمیختگی عمیقی یافته‌است. چندان که در بخش مهمی از شعر پارسی چهره او در کنار مولوی

ابو سعید ابوالخیر  از عارفان بزرگ و مشهور اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری است. ولادت او در سال 347 - ۳۵۷ هجری-  در شهری به نام میهنه یا مهنه از توابع خراسان اتفاق افتاده‌است. ویرانه‌های این شهر در بين شهر هاي سرخس، مرو، هرات، نيشابور امروزی قرار دارد. او سالها در مرو و سرخس فقه و حدیث آموخت تادر يك حادثه مهم در زندگي اش درس را رها كرده و به جمع صوفيان شيعي پيوست و به وادی عرفان روی آورد. شیخ ابوسعید پس از اخذ طریقه تصوف در نزد شيخ ابوالفضل سرخسي و ابوالعباس آملي به دیار اصلی خود (میهنه) بازگشت و هفت سال به ریاضت پرداخت و در سن 40 سالگي به نیشابور رفت. در این سفرها بزرگان علمی و شرعی نیشابور با او به مخالفت برخاستند، اما چندی نگذشت که مخالفت به موافقت بدل شد و مخالفان وی تسلیم شدند.

ابوسعید ابوالخیر در میان عارفان مقامی بسیار ممتاز و استثنایی دارد و نام او با عرفان و شعر آمیختگی عمیقی یافته‌است. چندان که در بخش مهمی از شعر پارسی چهره او در کنار مولوی و خیام قرار می‌گیرد، بی آنکه خود شعر چندانی سروده باشد. در تاریخ اندیشه‌های عرفانی در صدر متفکران این قلمرو پهناور در کنار حلاج ، بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی به شمار می‌رود. همان کسانی که سهروردی آنها را ادامه دهندگان فلسفه باستان و تداوم حکمت خسروانی می‌خواند. از دوران کودکی نبوغ و استعداد او بر افراد آگاه پنهان نبوده‌است. او خود می‌گوید: «آن وقت که قرآن می‌آموختم پدرم مرا به نماز آدینه برد. در راه شیخ ابوالقاسم که از مشایخ بزرگ بود پیش آمد، پدرم را گفت که ما از دنیا نمی‌توانستیم رفت زیرا که ولایت را خالی دیدیم و درویشان ضایع می‌ماندند. اکنون این فرزند را دیدم، ایمن گشتم که عالم را از این کودک نصیب خواهد بود.» نخستین آشنایی ابوسعید با راه حق و علوم باطنی به اشاره و ارشاد همین شیخ بود. چنانکه خود ابوسعید نقل می‌کند که شیخ به من گفتند: ای پسر خواهی که سخن خدا گویی گفتم خواهم. گفت در خلوت این شعر می‌گویی:

 

من بی تو دمی قرار نتوانم کرد            احسان تو را شمار نتوانم کرد

گر بر سر من زبان شود هر مویی        یک شکر تو از هزار نتوانم کرد

 

همه روز این بیت‌ها می‌گفتم تا به برکت این ابیات در کودکی راه بر من گشاده شد. ابوسعید در فرهنگ شرق زمین شبیه سقراط است. گرچه عملا در تدوین معارف صوفیه اثر مستقلی به جای نگذاشته‌است با این همه در همه جا نام و سخن او هست. چندین کتاب از بیانات وی به وسیله دیگران تحریر یافته و دو سه نامه سودمند مهم که به ابن سینا فیلسوف نامدار زمان خود نوشته‌است از او بر جا مانده‌است.

 

جسمم همه اشک گشت و چشمم بگریست    در عشق تو بی جسم همی باید گریست

از من اثری نماند این عشق از چیست       چون من همه معشوق شدم عاشق کیست

سر تا سر دشت خاوران سنی نیست        کز خون دل و دیده بر آن رنگی نیست

در هیچ زمین و هیچ فرسنگی نیست       کز دست غمت نشسته دلتنگی نیست

کارم بیکی طرفه نگار افتادا                 وا فریادا ز عشق وا فریادا

خلقی بهزار دیده بر من بگریست           دیروز که چشم تو بمن در نگریست

گفتم: جگرم، گفت: پر آهش میدار          گفتم: چشمم، گفت: براهش میدار

از شرم گنه فگنده‌ام سر در پیش           دارم گنهان ز قطره باران بیش

من دل ندهم به کس برای دل تو            وی لعل لبت گره گشای دل من

سنگی چوبی گزی خدنگی تیری          این زاغوشان بسی پریدند بلند

وز شخص احد به ظاهر آمد احمد        بی شک الفست احد، ازو جوی مدد

چون خاک شدی پاک شدی لاجرما      چون نیست شدی هست ببودی صنما

 

 

آثار :

  1. مقامات اربعین یا چهل مقام 
  2. اسرار توحید فی مقامات شیخ ابی سعید تالیف محمدبن منور
  3. رساله حالات و سخنان شیخ ابوسعید گردآورنده: ابوروح لطف الله نوه ابوسعید
  4. سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر

  افزودن نظر

  • عباس خداشناس

     19 تیر 1395

    با سلام در مهنه مه ولات هم آرامگاهی بنام ایشان اعلام شده است که گویا مورد تائید میراث فرهنگی نیز هست.، لطفا بررسی فرمائید چنانچه مطلب صحت دارد متن فوق اصلاح گردد ملاحظات دهستان مهنه مرکز مه ولات جنوبی دهستان مهنه مرکز مه ولات جنوبي مهنه به کسر اول و فتح سوم قصبه بزرگ و معتبري است از منطقه مه ولات که در 55کيلومتري شهر تربت حيدزيه و 7کيلومتري شرق فيض آباد مرکز اداري سياسي مه ولات قرار گرفته است و بر سر راه آسفالته جنوب خراسان و کرمان و زاهدان قرار دارد.مهنه در حدود 550 خانوار جمعيت دارد و از آنجهت معروف و بلند آوازه است که اولا يک منطقه باستاني است و يادآور دشت خاوران و جنگ پشن و نيز جنگ 12 رخ که در شاهنامه فردوسي اشاره شده به اين محل و زيبد گناباد دارد و ثانيآ زادگاه و موطن و مدفن ابوسعيد ابوالخير عارف مشهور قرن هاي چهارم و پنجم هجري است که وي چندي در سرخس و نيشابور و آمل به رياضت وسير سلوک سرگرم بوده و نيز در خانقاه خود در مهنه که هم اکنون مقبره اين عارف بزرگ در اين ده قرار دارد به ارشاد خلق مشغول بوده با در اينجا مدفون شد و اداره حفظ اثار باستاني از مقبره او مواظبت و محافظت منمايد. مقبره ابوسعيد در داخل قلعه ي ترکمني مهنه است که در زمان ترکمن تازي ساخته شده است که مردم در زمان هجوم ترکمن ها در اين قلعه حصاري ميشدند و با گذاشتن سنگ آسياب بزرگي که در پشت دروازه مي گذاشتند خود را در اين حصار از حملات دشمن خاطر جمع مي کرده اند. آنچه در اين محل به کرامات شيخ ابوسعيد نسبت داده ميشود :اين روايت است که زماني که ترکمن ها به مهنه حجوم مي آوردند و مردم نيز مقاومت مي کردند شيخ ابوسعيد هم به حمايت از مردم چنان هزيمتي به ترکمن ها ميدهد که آنها از ترس فرار کرده و مردم صبح روز بعد که از قلعه بيرون ميآيند اجساد زيادي از ترکمن ها را تا ته کانال سرخ آباد مي بينند. در مورد وجود مقبره ابوسعيد ابوالخير مهنه اي در کتابي که در ده مهنه و در کتابخانه مقبره ابوسعيد وجود دارد اين طوري آمده است: «...ابوسعيد ابوالخير در سال 357 هجري در دهي موسوم به مهنه که بين تربت حيدريه و گناباد واقع است به دنيا آمد و در سال 440 هجري قمري جهان را بدرود گفت ودر ده مهنه از قراء خاوران مدفون گشت...»1 در مورد مزار ابوسعيد ابوالخير باستاني پاريزي در کتاب بارکپگاه و خانقاه چنين گفته است که: «...مزار ابوسعيد ابوالخير در مهنه دشت خاوران است و هم اکنون آثار آن در جمهوري ترکمنستان باقي است ولي در خراسان نيز دو جا به نام مزار ابوسعيد ابوالخير شهرت دارد:يکي در مهنه محولات و ديگري در جلگه رخ در نزديکي کدکن در وسط دشت ساختماني است که سابقه سندي هم ندارد اما بر سر آن اشعاري نوشته شده و آن را به نام مزار شيخ ابوسعيد ابي الخير معرفي کرده اند و عامه مردم بدين نام جاي تبرک ميجويند و حدس من اين است که هردو جا يک روزي قدمگاه شيخ ابوسعيد بوده است...» آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد مختصات: ۳۴°۵۹′۲۱″ شمالی ۵۸°۵۰′۵۶″ شرقی آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر Abousaeid-abolkher-e-meyhani-mehneh.JPG نمای بیرونی آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر در مهنه (شهرستان مه ولات). نام آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر کشور ایران استان خراسان رضوی شهرستان مه‌ولات اطلاعات اثر نوع بنا آرامگاه و مقبره اطلاعات ثبتی شمارهٔ ثبت ۱۱۹۲۴ تاریخ ثبت ملی ۵ تیر ۱۳۸۴ اطلاعات بازدید وبگاه www.mehne.ir جستار وابسته: آرامگاه ابوسعید ابوالخیر (ترکمنستان) آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر مقبره‌ای در روستای مهنه از توابع شهرستان مه ولات در حوالی شهرستان تربت حیدریه واقع در استان خراسان رضوی است که به ابوسعید ابوالخیر نسبت داده‌اند. بنای این مقبره در ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی تربت حیدریه و ۷ کیلومتری فیض آباد در روستایی به نام مهنه قرار دارد که به اعتقاد برخی مدفن شیخ ابوسعید ابی الخیر پیرمهنه‌است. مولف اسرار التوحید به صراحت محل دفن شیخ را میهنه خاوران ذکر کرده‌است که در حال حاضر این نقطه خارج از مرزهای ایران واقع می‌باشد، اما نظر به ارادتی که اشخاص بسیاری به شیخ ابوسعید داشته‌اند در این امر مباهات نموده و محل آرامگاه وی را در مهنه شهرستان مه ولات می دانند.[۱] این بنا در روستای مهنه قرار دارد و منسوب به آرامگاه شیخ ابوسعید ابوالخیر است که معماری آن شامل ضلع شمالی محل آرامگاه و ضلع شرقی مشتمل بر اتاق خدمه، نمازخانه و مسجد بوده و مجموعه بناهای آن فضای مناسبی را برای زیات و اقامت فراهم آورده‌است. در سال ۱۳۸۸ بازسازی دیوار ضلع شمالی، مرمت و تثبیت گنبدخانه‌های شبستان‌های ضلع شمالی، کف‌سازی و یا آجر فرش شبستان‌های ضلع شمالی و بازسازی سرویس بهداشتی آن انجام گرفته‌است و در سال ۸۹ کف‌سازی آرامگاه و طرح محوطه‌سازی صحن آرامگاه در دستور کار قرار دارد. این آرامگاه به شماره ۱۱۹۲۴ در تاریخ ۵ تیر ماه ۸۴ در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۲].[۳] ویکی پدیا